Cây tràm gió là gì? Phân biệt với tràm trà (tea tree)

Trả lời nhanh: Cây tràm gió (tên khoa học Melaleuca cajuputi) là loài tràm bản địa mọc nhiều ở vùng đất cát miền Trung, trong đó có Huế. Lá và cành non của cây được chưng cất để lấy tinh dầu — chính là dầu tràm quen thuộc. Cần phân biệt: tràm gió khác tràm trà (tea tree của Úc, Melaleuca alternifolia), và "dầu tràm gió" cũng không phải "dầu gió". Bài này giải thích rõ ba điểm hay nhầm đó.

Nội dung chính

• Cây tràm gió là cây gì?
• Tràm gió khác tràm trà (tea tree) thế nào?
• Dầu tràm gió có phải là dầu gió không?
• Vì sao dầu tràm từ tràm gió Huế được ưa chuộng
• Dùng dầu tràm gió thế nào cho đúng
• Câu hỏi thường gặp

Cây tràm gió là cây gì?

Tràm gió là cây thân gỗ nhỏ thuộc họ Sim (Myrtaceae), mọc thành rừng ở các vùng đất cát ven biển miền Trung. Người làm nghề ở Huế quen gọi là cây tràm ta để phân biệt với tràm trà nhập từ Úc. Cây chịu nắng gió tốt, lá thon dài, khi vò có mùi thơm ấm rất đặc trưng.

Bộ phận dùng để nấu dầu là lá và cành non. Người thợ hái lá tươi, cho vào nồi chưng cất bằng hơi nước, hơi dầu ngưng lại thành tinh dầu tràm. Thành phần tạo nên mùi ấm và cảm giác the nhẹ khi thoa chủ yếu là cineol (1,8-cineol) và α-terpineol — hai chất thường chiếm phần lớn trong dầu tràm nguyên chất.

Nói ngắn gọn: cây tràm gió là nguyên liệu gốc để làm ra dầu tràm. Không có tràm gió thì không có chai dầu tràm Huế mà nhiều gia đình vẫn để trong nhà.

Tràm gió khác tràm trà (tea tree) thế nào?

Đây là chỗ nhiều người nhầm nhất, vì tên gần giống và đều là "tràm". Nhưng thực ra là hai loài cây khác nhau, cho hai loại tinh dầu khác nhau:

Cùng họ tràm nhưng khác loài, khác thành phần cính, khác mùi. Với nhu cầu giữ ấm và thư giãn cho mẹ và bé, dầu tràm (từ tràm gió) được ưa chuộng hơn vì mùi dịu, lành. Nếu bạn đang phân vân giữa dầu tràm và các loại dầu khác, xem thêm bài dầu tràm và dầu gió khác nhau ở điểm nào và dầu tràm vs dầu khuynh diệp.

Dầu tràm gió có phải là dầu gió không?

Không. Đây là hai thứ khác nhau, chỉ trùng chữ "gió":

• Dầu tràm gió: là cách gọi tinh dầu chưng từ cây tràm gió — một loại tinh dầu đơn, mùi ấm dịu.
• Dầu gió: là sản phẩm pha từ nhiều tinh dầu (bạc hà, khuynh diệp, quế, long não…), thường dùng xoa bóp, mùi nồng và cảm giác nóng rõ hơn.

Vậy nên khi nghe "dầu tràm gió", hãy hiểu đó là dầu tràm làm từ cây tràm gió, không phải chai dầu gió xanh thường thấy.

Vì sao dầu tràm từ tràm gió Huế được ưa chuộng

Ở Huế, vùng Lộc Thủy (huyện Phú Lộc) là một trong những nơi giữ nghề nấu dầu tràm lâu đời. Cái hay của dầu tràm Huế nằm ở ba chỗ, theo kinh nghiệm của người làm nghề:

• Nguyên liệu tại chỗ: lá tràm gió hái từ rừng tràm quanh vùng, nấu khi còn tươi nên giữ được mùi.
• Cách nấu thủ công: chưng cất bằng hơi nước theo lối truyền thống, chú trọng phần tinh dầu thay vì chạy theo số lượng.
• Mùi đặc trưng: ấm và dịu, quen với nhiều thế hệ gia đình miền Trung.

Đây cũng là gốc gác của dầu tràm Cung Đình — thương hiệu giữ nghề dầu tràm Huế. Muốn nhận biết dầu tràm Huế thật, tham khảo thêm dầu tràm Huế: nguồn gốc và cách phân biệt thật giả.

Dùng dầu tràm gió thế nào cho đúng

Theo kinh nghiệm dân gian ở Huế, dầu tràm gió thường được dùng để chăm sóc thường ngày:

• Thoa một lớp mỏng vào lòng bàn chân, ngực, lưng (rồi đi tất) giúp giữ ấm khi trở trời.
• Massage nhẻ nhàng giúp thư giãn, dễ chịu.
• Chấm một chút lên nốt muỗi, côn trùng đốt (chỉ trên da lành) để làm dịu cảm giác khó chịu.
• Pha vài giọt vào nước tắm ấm cho thơm và ấm người.

Lưu ý an toàn: da bé rất nhạy cảm — nên pha loãng, thoa vào tay mẹ cho ấm rồi mới massage cho bé, tránh vùng mặt, mắt, mũi và da hở. Đây là cách chăm sóc, không phải thuốc và không thay thế việc thăm khám; bé sốt, ho nhiều hay khó thở thì cần đi khám. Xem chi tiết trong hướng dẫn dùng dầu tràm cho bé an toàn, đúng cách và công dụng của dầu tràm cho mọi lứa tuổi.

Câu hỏi thường gặp

Cây tràm gió là cây gì?
Là loài tràm bản địa (Melaleuca cajuputi) mọc ở miền Trung Việt Nam; lá và cành non được chưng cất để lấy tinh dầu tràm.

Tràm gió và tràm trà khác nhau thế nào?
Khác loài: tràm gió cho dầu tràm giàu cineol, mùi ấm dịu; tràm trà (tea tree của Úc) cho tinh dầu giàu terpinen-4-ol, mùi nồng hơn, thường dùng cho da.

Dầu tràm gió có phải dầu gió không?
Không. Dầu tràm gió là tinh dầu đơn từ cây tràm gió; dầu gió là hỗn hợp nhiều tinh dầu dùng xoa bóp.

Tinh dầu tràm gió dùng để làm gì?
Thường dùng để giữ ấm, massage thư giãn, làm dịu khi côn trùng đốt — là cách chăm sóc thường ngày, không thay thế thăm khám y tế.

Dầu tràm gió có dùng cho trẻ sơ sinh được không?
Có thể, nhưng nên pha thật loãng, thử trên vùng da nhỏ, tránh mặt và tay bé; bé dưới 3 tháng nên hỏi ý kiến bác sĩ trước.